Endüktif ve Kapasitif Sensör Seçimi: NPN, PNP, Mesafe

Teknik Rehber · Sensörler · Yalçın Otomasyon

Yaklaşım (proximity) sensörleri, nesneye dokunmadan varlığını algılayan elemanlardır. Makinelerde konum, sayım, hız ve dolu/boş kontrolü için kullanılır. Doğru sensörü seçmek için önce neyi algılayacağınızı, sonra ne kadar uzaktan ve hangi kontrol girişine bağlayacağınızı belirlemeniz yeterlidir.

1. Sensör tipi: ne algılanacak?

2. Gövde çapı ve algılama mesafesi

Algılama mesafesi gövde çapıyla büyür. Aynı çapta çıkık kafa (non-flush) modeller yaklaşık iki kat mesafe verir; düz kafa (flush) modeller ise metal içine gömülerek monte edilebilir.

Pratik kural: hedefin, sensörün katalog mesafesinin %70–80'i içinde kalmasını sağlayın. Paslanmaz çelik, alüminyum ve pirinç demire göre daha kısa mesafede algılanır.

3. Çıkış tipi: NPN mi PNP mi?

3 kablolu DC sensörlerde (kahverengi +, mavi −, siyah çıkış):

• PNP: Algılayınca çıkışa +24 V verir. Avrupa tipi PLC'lerin çoÄŸu (sink giriÅŸ) PNP ister.
• NPN: Algılayınca çıkışı 0 V'a çeker. Asya tipi PLC'ler ve bazı sayıcılar NPN ister.
• NO (normalde açık) algılayınca iletir; NC (normalde kapalı) algılayınca keser. NO+NC 4 kablolu modeller her iki sinyali birlikte verir.

Model kodunda bu bilgi yer alır: örneğin LM12-3004PA = M12, 4 mm, PNP, NO; LM12-3004NC = NPN, NO+NC.

4. AC ve DC iki kablolu sensörler

Eski kumanda panolarında röle veya kontaktör bobinine seri bağlanan iki kablolu sensörler kullanılır. AC iki kablolu modeller 90–250 V AC ile çalışır (ör. LM18-2005A); DC iki kablolu modeller 10–30 V DC devrelerde kullanılır. Bu sensörler kapalıyken de az bir kaçak akım geçirir; çok düşük akımlı PLC girişlerinde yük direnci gerekebilir.

5. Kapasitif sensörde hassasiyet ayarı

Kapasitif sensörlerin (ör. CM18, CM30P) arkasındaki trimpot ile hassasiyet ayarlanır. Hazne cidarının arkasından seviye algılarken önce boş hazneye göre sensörü kapatacak, sonra malzeme gelince açacak şekilde ayarlayın. Plastik gövdeli modeller kimyasal ortam ve gıda tesislerinde tercih edilir.

6. Manyetik ve analog sensörler

Manyetik sensörler (MS-K27, D-Z73, CS1-F vb.) mıknatısla birlikte çalışır ve 0–250 V AC/DC kontak çıkışı verir; besleme istemez. Pnömatik silindir kanalına takılan modeller piston konumunu bildirir. Analog sensörler (XM18-3008PMI akım, XM18-3008PMU gerilim çıkışlı) ise metal hedefin uzaklığını sürekli sinyal olarak verir.

7. Bağlantı ve kablo

Konnektörlü sensörlerde M8 (3–4 pin) veya M12 (4–5 pin) bağlantı kullanılır. Sensör arızasında kabloyu sökmeden değiştirmek için hazır konnektörlü kablolar pratik çözümdür. Kablo renkleri standarttır: kahverengi (+), mavi (−), siyah (NO çıkış), beyaz (NC çıkış).

Sık sorulan sorular

Sensör algılıyor ama PLC görmüyor, neden?

En sık neden NPN/PNP uyumsuzluğudur. PLC giriş ortak ucunun (COM) 0 V'a mı +24 V'a mı bağlı olduğunu kontrol edin.

Sensörü metal içine gömebilir miyim?

Yalnızca düz kafa (flush) modelleri gömebilirsiniz. Çıkık kafalı modellerde ön yüz çevresinde boşluk bırakılmalıdır.

İki sensörü yan yana nasıl monte ederim?

Karşılıklı etkileşimi önlemek için aralarında en az gövde çapının iki katı mesafe bırakın.